İzleyici Sayısı 926
Hasılat 8.954 YTL
|
Özel Tim - Tropa De Elite
|
||
Yönetmen Jose Padilha
Oyuncular Wagner Moura, Caio Junqueira, Andre Ramiro, Milhem Cortaz, Fernanda de Freitas
Senaryo Braulio Mantovani (Luiz Eduardo Soarez'in aynı adlı kitabından)
Yapımcılar Jose Padilha, Marcos Prado
Görüntü Yönetmeni Lula Carvalho
Prodüksiyon Tasarımı Tule Peak
Kostüm Tasarımı Claudia Kopke
Kurgu Daniel Rezende
Set Dekorasyonu Odier Zani
Özgün Müzik Pedro Bromfman
Yapımcı Şirketler Zazen Produçoes - Constantini Films
Türkiye Dağıtımı UIP Filmcilik - TMC
Gösterim Tarihi 2 Mayıs 2008
|
|||
Özel Tim - Tropa De Elite Yapım Bilgileri
|
|||
Rio varoşlarında uyuşturucu ve mafya savaşları...Konusu 1997 yılında geçen 114 dakika uzunluğundaki “The Elite Squad - Özel Tim”de, Brezilya'da kısaca BOPE olarak bilinen Özel Polis Operasyonları Timi'nde görev yapan Polis Yüzbaşı Nascimento'nun öyküsü anlatılır. Çocuğunun doğumunun yaklaşması üzerine BOPE'den ayrılmaya ve ailesi için daha güvenli bir iş bulmaya karar veren Nascimento, öncelikle kendisinin yerini alacak bir aday bulmak zorundadır.
Filmde ayrıca Matias ve Neto adlı iki çocukluk arkadaşı üzerinde odaklanılır. Her ikisi de askeri polis okulundan mezundur ve çevrelerinde gördükleri yozlaşmanın boyutları karşısında dehşete düşmüşlerdir. İkisinin de BOPE'ye katılmaya istekli olduğunu fark eden Nascimento'nun özel timde kendi yerini alacak aday için onları gözüne kestirmesi üzerine zamanla bu ikisinin yolları Nascimento ile kesişecektir.
Özel Operasyonlar Timi'nin görevi, Rio kentine egemen olan uyuşturucu çetelerini kanun önüne çıkarmak için sürekli bir mücadele içinde olmaktır. Bir yandan ailelerine karşı görevlerini yerine getirmeye çalışırken bir yandan suçluları avlamak zorunda olan özel tim mensupları, sokaklardaki adı konulmamış sıcak savaşın acımasız yüzüyle karşı karşıyadırlar.
Brezilya yapımı “The Elite Squad - Özel Tim”, Rio De Janeiro Askeri Polisi bünyesinde faaliyet gösteren BOPE adlı özel timi (Özel Polis Operasyonları Timi) konu alan yarı-kurgusal bir filmdir. Şubat ayında düzenlenen Berlin Film Festivali'nde Altın Ayı ödülünün sahibi olan filmin yönetmenliğini daha önce “Bus 174” adlı belgesel çalışmasıyla eleştirmenlerin beğenisini kazanan Brezilyalı yönetmen Jose Padilha üstlendi. Senaryosunu, iki eski BOPE yüzbaşısı Andre Batista ile Rodrigo Pimentel'in anlatımlarından yola çıkan sosyolog Luiz Eduardo Soares'in yazdığı “Elite da Tropa” adlı kitabı temel alarak Oscar adayı senaryo yazarı Braulio Mantovani kaleme aldı.
Filmin Konusu
Yıl 1997… Katoliklerin dini lideri Papa Jean Paul II'nin Rio de Janeiro'yu ziyareti yaklaşmaktadır.2000 yılında Brezilya nüfusu 169 milyon kişiydi; bunların da yüzde 81'i katolikti. Papa'nın kenti ziyareti öncesinde varoşlarda hareketli günler yaşanmaktadır. Kısaca BOPE olarak bilinen Özel Polis Operasyonları Timi lideri Yüzbaşı Nascimento, Papa'nın ziyaret etmesi muhtemel bölgelerin yakınında yer alan, suç oranı çok yüksek, tehlikeli banliyölerde uyuşturucu tacirlerine darbe indirmekle görevlendirilir.
Ancak Yüzbaşı Nascimento'nun kişisel yaşamında aşması gereken bazı sorunları vardır. Karısı hamile olduğu için tim komutanlığından ayrılmak ve yeni çaylak adayların eğitmenliğini üstlenmek zorundadır. Ancak bunun için kendi yerini alacak ve doldurabilecek bir aday bulması gerekir.
Öte yandan iki idealist arkadaş olan Neto ile Matias, Askeri Polis güçlerine katılmışlardır. İkisinin de amacı dürüst birer polis memuru olmak ve suçlularla mücadele etmektir. Ancak Askeri Polis teşkilatında karşılarına çıkan manzara, yozlaşma, yetki yetersizliği, yetenek eksikliği ve aptalca bürokrasiden ibarettir. Morro da Babilonia'da yaşanan ciddi bir kazadan sonra ikisi de BOPE'ye (Özel Polis Operasyonları Timi) katılmaya karar verirler.
Yüzbaşı Nascimento, Neto ve Matias'ın yaşamları, önce katı eğitim döneminde, sonra da uyuşturucu tacirleriyle girişilen mücadele esnasında olmak üzere birkaç ay içerisinde kesişecektir. Nascimento kendi yerini alacak çaylağın Neto olduğuna inanmaktadır. Ancak genç adamın hesapsız kitapsız ve düşüncesizce atılganlığı nedeniyle Nascimento tercihini değiştirmeyi düşünmeye başlar.Artık Nascimento'ya Neto'dan daha fazla kültürlü olan Matias doğru seçim gibi gözükmeye başlamıştır ama onun da yürekliliğini kanıtlamasına gerek vardır.Esin Kaynağı
Filmin yapımında sosyolog Luiz Eduardo Soares ile Andre Batista ve Rodrigo Pimentel adlı iki BOPE polisinin birlikte yazdığı “Elite da Tropa” adlı kitap temel alındı. Sözkonusu kitapta iki polisin yaşadığı deneyimlerden ve tarihsel olaylardan yola çıkılarak BOPE'nin gündelik çalışma rutininin nasıl olduğu yarı-kurgusal bir anlatımla aktarılıyordu.
Kitabın yayınlandığı günlerde çok çeşitli tartışmalara yol açması üzerine Batista uyarı cezası almakla kalmadı, kitap Askeri Polis tarafından sansüre tabi tutuldu. Eski Vali Leonel Brizola'ya yönelik düzenlenen suikast girişiminin neden başarısızlığa uğradığını detaylarıyla anlatan kitap ayrıca BOPE'yi bir tür “ölüm makinesi” gibi tanımlamasıyla da tartışmalara yol açmıştı.
Prodüksiyon Çatlağı
Sinemalarda gösterimi öncesinde 2007 Ağustos ayında bir prodüksiyon çatlağı meydana geldi ve filmin deneme kurgularından birisi internette download edilebilecek şekilde yayınlandı. Altyazıların yer almadığı bir kopyanın internette yayınlanmasında filmin altyazılarını hazırlamaktan sorumlu şirket suçlu bulundu. Şirkette çalışan bir kişi işten kovulurken soruşturma açıldı. İnternette yayınlanan korsan kopyayı 2007 yılında en az 11,5 milyon kişinin seyrettiği tahmin ediliyor.
Popülarite ve Box-Office
Buna rağmen “Tropa da Elite”, sinema tarihinin en popüler Brezilya filmlerinden birisi oldu. DataFolha adlı kuruluşun yaptığı araştırmaya göre Sao Paulo halkının yüzde 77'si filmi biliyordu. Filme yönelik fısıltı gazetesi o kadar güçlüydü ki, aynı şirketin verilerine göre insanların yüzde 80'i filme “mükemmel” veya “iyi” ratingini layık görmüştü.
Rio de Janeiro ve Sao Paulo'da 5 Ekim 2007 tarihinde gösterime giren filmin Brezilya'daki ülke çapındaki gösterimi 12 Ekim 2007'de başladı. Bugüne kadar sinema salonlarında 2,5 milyondan fazla izleyiciye ulaştığı açıklandı. Rio ve Sao Paulo'da sokak billboardlarından başka promosyon çalışması yapılmadığı halde ilk açılış hafta sonunda 180.000 kişi izledi.
Film ayrıca Brezilya'nın en önemli üç dergisi olan Veja, Carta Capital ve Epoca'nın kapaklarında yer aldı. 2008 başlarında ünlü yapımcı Rede Globo'nun filmi temel alarak bir televizyon dizisi yapacağı resmin açıklandı.
“Özel Tim”in Brezilya sinema hasılatı 12 milyon doları geride bıraktı.
Ödüller
“The Elite Squad”, 16 Şubat 2008 tarihinde Berlin Uluslararası Film Festivali'nin en büyük ödülü olan Altın Ayı ile ödüllendirildi.
“Özel Tim” Sao Paulo Film Festivali'nde Film Eleştirmenleri Birliği'nin En iyi yönetmen ve En iyi kurgu ödüllerine de layık bulunmuştur.
TartışmalarFilmin internetteki ilk yayını sırasında Yüzbaşı Nascimento çevresinde büyük tartışmalar meydana geldi. Özellikle de Rio de Janeiro kentini çevreleyen varoşlarda polisin halk üzerinde uyguladığı aşırı şiddetin cezasız kaldığı üzerinde duruldu.
Filmin Berlin Festivali'ndeki gösteriminden sonra Variety dergisi eleştirmeni Jay Weissberg, “iyilik adına uygulanan şiddetin kutsanmasının, özellikle faşist çeteler açısından özendirici olacağı” yorumunu yaptı.
Rio de Janeiro Federal Üniversitesi araştırmacılarından Michel Misse ise, Carta Capital dergisini verdiği söyleşide Yüzbaşı Nascimento karakterinin neden bu kadar alkışlandığını / beğenildiğini şu sözlerle açıklamaya çalıştı:
“Brezilya'da adalet/yargı sistemi sağlıklı şekilde işlemediği için birçok suçun cezasız kaldığı bilinir. Böyle koşullarda haklarının ihlal edildiğini düşünenler, illegal / yasadışı çözümleri destekler. Yüzbaşı Nascimento'nun devreye girmesinin sebebi bu taleptir.”
Filmin gündeme getirdiği diğer büyük tartışmalardan birisi, eğlence olsun diye uyuşturucu kullananların aslında bilmeden ve istemeden yasadışı organizasyonların finansmanına katkıda bulunma sorumluluğunu taşıdıklarına ilişkin tartışmaydı. Filmde Yüzbaşı Nascimento, orta sınıftan gelen ve ailelerinden yüksek harçlıklar alabilen üniversite öğrencilerini, varoşlardaki ölümlerden sorumlu olmakla suçlar. Eğlence partilerinde kullanmak üzere uyuşturucu bulabilmek için birçok gencin uyuşturucu tacirlerinin ağına düştüğünü, bu yüzden erken ölüm olgusuyla tanıştıklarına işaret eder.
BOPE Timi Nedir?
Brezilya'nın Rio de Janeiro kentini çevreleyen varoşlarda yasadışı faaliyetlerle uğraşan insanlar hakimiyet kurmuştur. Şiddet varoşları çoğu zaman kan gölü haline getirir. Uyuşturucu mafyası üyelerinin düzenli olarak çevreyi kolaçan ettiği gözlenir. Zaman zaman polisle silahlı çatışmaya giren mafya üyeleri, bu çatışmaları çoğu zaman geniş boyutlara taşırlar ve arada kalan sıradan vatandaşların da öldüğü, yaralandığı, sakat kaldığı büyük çatışmalar sık sık yaşanır.
Brezilya hükümeti bu duruma cevap olarak, olayları kendi kontrolü altında tutmak ve bastırmak amacıyla kısa adı BOPE olan Özel Polis Operasyonları Timi adlı paramiliter (yarı askeri) yapıda bir tim oluşturma kararı almıştır.
Yönetmen Jose Padilha'nın sosyal bilinçlenme draması “The Elite Squad - Özel Tim”de, Brezilya toplumunun içine işleyen şiddet döngüsünün kırılması amacıyla oluşturulan BOPE timinin iç yüzüne cesur bir bakış vardır.
Senaryosunu 12 yıl boyunca BOPE bünyesinde hizmet vermiş olan Rodrigo Pimentel'in kaleme aldığı filmde, baba olmaya hazırlandığı süreçte BOPE'den ayrılmayı düşünmeye başlayan Yüzbaşı Nascimento rolünde Wagner Moura vardır. Timden ayrıldığında görev yapmaları için aday olarak gözüne kestirdiği iki çaylak rollerinde ise part-time hukuk öğrencisi Andre Matias rolünde Andre Ramiro, kavgacı ruhlu mahalle genci Neto rolünde Caio Junqueira yer alır.
Yüzbaşı Nascimento ilk başta bu iki çaylakla işinin kolay olacağını zanneder ama onların kuruma girmelerinden önce ciddi anlamda olgunlaşmaya ihtiyaçları olduğunun farkına varması uzun sürmez. Brezilya sokaklarının sert ve acımasız ortamında karşılaştıkları olaylar - özellikle de Papa'nın ziyareti öncesinde yapılan “çevre temizliği” uygulaması sırasında- her iki çaylağın da kendilerinin dahi ummadığı şekilde yeniden şekillenmesine yol açar.
Bu arada BOPE timinin iç bünyesindeki, özellikle olağanüstü yozlaşma, bazı birim liderlerinin el altından yaptığı gizli işler gibi bazı içsel problemler vardır. Bunların yaptığı gizli ve yasadışı işler arasında , gangsterlere gizlice silah sağlamaktan, gece kulüplerini haraca bağlamak da vardır.Brezilya Ahlak Anlayışına Meydan Okuyan Bir Yönetmen: Jose Padilha
Her projesi öncesinde yaptığı geniş kapsamlı araştırmayı izleyicinin iyi kavraması için elinden geleni yapan Jose Padilha, bundan sonraki filminin son jeneriğinde bir bibliyografya koyacağını şakayla karışık söyleyerek, “Cevaplanamamış soruları gündeme taşıyan filmler yapıyoruz. Rio'daki kentsel şiddeti nasıl çözümleyebilirsiniz? Cevapları ben de bilmiyorum” diyor.
Bugün 40 yaşında olan Jose Padilha, göreceli olarak kısa kariyerinde Brezilya'nın sosyal bilincinde derin etkiler bırakan filmlere imzasını attı. Rio'nun uyuşturucu savaşlarına bir SWAT timinin perspektifinden şiddet yüklü bir bakış sergilediği yeni filmi “The Elite Squad”, onu polisin şiddet kullanımı ve orta sınıfların uyuşturucu kullanımı üzerine yapılan öfkeli tartışmaların tam merkezine yerleştirmekle kalmayıp 2002 yapımı “City of God”dan bu yana üzerinde en çok konuşulan Brezilya filminin yönetmeni konumuna getirdi. Öyle çok tartışıldı ki, aşırı solcu damgasından aşırı sağcı faşist damgasına kadar yemediği damga kalmadı.
Rio'da görev yapan polis memurlarının gerçek yaşam deneyimlerini temel alan “The Elite Squad”, Jose Padilha'nın daha önce çektiği bir avuç başarılı belgeselden sonra çektiği ilk uzun metrajlı kurgusal çalışmasıdır. Ancak yasa uygulayıcılarının çok keskin bir portresini çizmiş olması nedeniyle Rio askeri polisinin hedefi haline geldi ve polislerin uyguladığı işkence metodlarını hangi polislerden öğrendiğini bildirmesi, kendisinden talep edildi.
Öte yandan insan hakları örgütleri ile gazete köşe yazarları da, filmin başkarakterinin taçlandırılması iddiasıyla filme ağır eleştirilerde bulundular. Bu ağır eleştirilerin odak noktasında, filmin sorunlu başkarakteri Yüzbaşı Roberto Nascimento karakterinin, uyuşturucu satıcılarını geceleri işkenceye tabi tutması ve öldürmesi yer alıyordu.
İş ortağı Marcos Prado ile birlikte yönettiği Zaten Productions yapım şirketinin Rio'daki merkezinde “The Elite Squad” ile ilgili konuşan Jose Padilha, “Gerçekten inanılmaz şeyler oldu” diyor ve şöyle devam ediyor: “Bizim küçücük şirketimizin yaptığı bu film Brezilya'yı ayağa kaldırdı. Açıkçası bu kadar büyük bir sosyal fenomen yaratacağını biz de beklemiyorduk.”
Filminin özellikle Brezilya'da olmak üzere geniş çapta yanlış anlaşıldığını belirten Padilha, bu konudaki düşüncesini şu sözlerle dile getiriyor: “Polisin yaptığı işkenceleri abartılı bulanlar, bence filmin ana noktasını gözden kaçırıyorlar. Biz işkence sahnelerini koymakla polisin vahşice ve yozlaşmış bir işlem yaptığını vurgulamak istedik. Nascimento karakterinin yaptığı işkenceleri haklı göstermiyoruz. O sonuçta tamamen bir anti-kahramandır. Bu noktanın gözden kaçırılmaması gerekir.”
Ancak Padilha'nın bu savunması istenen sonucu vermedi. Rio'nun her köşesindeki gazete-dergi kiosklarında sergilenen dergilerin kapaklarında Nascimento karakterini oynayan Wagner Moura'nın siyah bereli fotoğrafının altına “Yeni Brezilya kahramanı” başlığının atılmasının önüne geçemedi.
Bilim adamları ve sanatçılarla dolu seçkin bir aileden gelen Jose Padilha'dan beklenen, normal şartlarda film yönetmenliği değildi. Babası, Houston Üniversitesi'nde kimya mühendisliği alanında mezuniyet derecesi almış bir bilim adamıydı. Jose Padilha gençlik yıllarında bir süre profesyonel tenis oyuncusu olma hayaliyle oyalandı. Üniversite öğrenimini fizik dalında yaptı, bir süreliğine yatırım bankeri olarak çalıştı.Ancak iş dünyasının soğuk ortamı onun canını çok sıkıyordu. Bu nedenle Brezilya'da çok iyi tanınan bir fotoğrafçı olan arkadaşının teşvikleriyle belgesel film alanına sıçraması çok uzun sürmedi.
1998 yılında New York'a giden Bay Padilha ve Bay Prado, New York Üniversitesi'ne bağlı Tisch School'da görev yapan Oscar ödüllü belgesel yönetmeni Nigel Noble'in peşine düştüler. Kendisiyle tanıştıktan sonra da Brezilya'ya gelerek belgesel çekmesi için ikna ettiler. Brezilya'nın çelik endüstrisi için gereken kömürün üretilmesi için Amazon'daki yağmur ormanlarında bulunan ağaçları kesen işçiler üzerine bir belgesel yapmasını istiyorlardı.
Nigel Noble'in Brezilya'daki çalışmasından sonra ortaya çıkan film, “The Charcoal People - Kömür İnsanları” adlı belgesel çalışma oldu. Sundance Film Festivali'nde gösterilen bu belgesel, çiçeği burnunda iki film yönetmeninin de önünü açtı.
Bağımsız belgesel film alanına geçmeden önce fon sağlamak isteyen Padilha ile Prado, birkaç tane televizyon belgeseli yaptılar. Bunlar arasında en çok dikkat çekeni, Rio'da sefer yapan bir belediye otobüsünün kaçırılması; olayın televizyonlardan canlı ve kesintisiz şekilde yayınlanmasını konu alan “Bus 174” adlı belgesel oldu. Sözkonusu çalışma, ABD'de uzun formatlı belgesel alanında Emmy ödülü kazandı.
Bu başarı Padilha'nın yaşamını değiştirdi. Yönetmenler Birliği ödüllerine aday gösterilerek Peabody Ödülü'nü aldı. Ardından kendilerini Birleşik Amerika'da temsil edecek bir avukatla ve Los Angeles'ta temsil edecek bir ajans ile anlaşma imzaladılar.
Daha da önemlisi, “Bus 174”ün elde ettiği başarı, Jose Padilha'nın “Elite Squad”ı finanse etmesini kolaylaştırdı. Brezilya'da kısaca BOPE adıyla bilinen özel tim mensubunun eski polislerinden Rodrigo Pimentel ile işbirliği yaptı. Çekmeyi planladığı filmde, bir polisin bakış açısından kentsel şiddetin öyküsünü anlatacaktı. Üstelik bu, Brezilya'da bir ilk olacaktı.
BOPE'de görev yaptığı yıllarda uyuşturucu tacirlerini tutuklamak ve öldürmek şeklinde olan görevini tam olarak başaramadığı için buradan ayrılmak zorunda kalan Pimentel'in bazı kuşkuları vardı. Filmin belgesel formatında çekilmesi halinde hayatının tehlikeye girebileceğinden endişe ediyordu. Onun bu kuşkularına hak veren Padilha, filmi belgesel değil yarı kurgusal tarzda çekmenin daha doğru olacağını düşündü.
Böylece kurgusal bir öykü anlatma kararı veren Padilha ve arkadaşları, tam üç yıl boyunca geniş kapsamlı bir araştırma süreci başlattılar. 20'den fazla polis memuru ve polislerle beraber çalışmış doktorla konuştular. Yüzbaşı Nascimento karakterini bu bilgiler ışığında yarattılar.
Filmin konusu, 1997 yılında düzenlenen “Operation Holiness - Kutsal Operasyon” adlı BOPE operasyonu sırasında geçer. Papa John Paul II'nin Rio'ya gerçekleştireceği iki günlük ziyaretinden aylar önce varoşlarda başlatılan uyuşturucu çetelerinin kökünün kazınmasını amaçlayan bir operasyon yapılmıştır. Filmde o dönem yaşananlar anlatılır.
“Kutsal Operasyon” için “kesinlikle absürt” yorumlaması yapan Padilha düşüncesini şu sözlerle ifade ediyor: “Herşeyden önce `The Elite Squad', polis vahşetine ve cinayetlerine kurban gidenlerin `bir nevi intikamı' olarak algılanmalıdır. İzleyici sadece bu filmi seyrederek bile polisten bir nevi intikam almış gibi olacaktır. Varoşları iyi tanıyorsanız ne demek istediğimi çok iyi anlayacaksınız!”
Ancak Padilha'nın bu şekildeki yaklaşımının polisten çok şiddetli tepki görmesi kaçınılmazdı. Milyonlarca kişinin izlediği korsan versiyonun ardından filmin gösteriminin yasaklanması için polis harekete geçti. Filmin yapım sürecinde verdiği bilgilerle yardımcı olan polisin kimliğini vermesi için Padilha'ya baskı yapıyorlardı. Ancak yönetmeni destekleyen Rio valisi, polisin taleplerine aldırmamasını söyledi. Bunun üzerine avukatı aracılığıyla yazılı ifade veren Padilha, polisin istediği isimleri deşifre etmeyi kesinlikle kabul etmediğini bildirdi.
Filme finans sağlama aşaması da çok zor geçti. Başlangıçta projeye finans desteği yapacağını söyleyen Globo adlı Brezilyalı medya şirketi, filmin “mutlu sonla” bitmesinin garanti edilemediği gerekçesiyle katkı sağlamaktan vazgeçti. Bu durum karşısında açıklama yapan Padilha ise, “Bizim ana fikrimiz cilasız filmler yapmaktır” düşüncesinde ısrar etti.
Padilha sonunda aradığı finansal desteği, Arjantinli bir milyonerin oğlu olan Eduardo F. Constantini'den buldu. Projeyi Harvey Weinstein'ın New York'taki film prodüksiyon şirketine götüren Constantini gerekli sözleşmeleri gerçekleştirdi
12 tretman içeren senaryo aşamasında Bay Pimentel, ünlü yazar Luiz Eduardo Soares ile işbirliği yaparak “Elite da Tropa” adını taşıyan bir kitabın yazılmasını da sağladı. Bu noktada Padilha'nın “filmlere mutlaka kitaplar eşlik etmeli” şeklindeki bakış açısı etkili oldu. Yönetmenin bu konudaki yaklaşımına göre, bilimin mantığı kitaplarda daha derinlemesine keşfedilirken; filmlerin sayesinde geniş kitlelerin dikkati o yöne çekilmiş oluyordu.
Jose Padilha bu konudaki düşüncesini şu sözlerle özetliyor: “Yaptığımız tüm filmler bir demet bilimsel parçadan oluşur. Bunlar üniversitelerde yapılan çalışmalar sonucu ortaya çıkmıştır. Eğer bir bilimsel makaleyi tek başına yayınlarsanız ülke çapında tartışılmasında zorluklarla karşılaşırsınız. Eğer filmini yaparsanız tartışmaları hemen başlatırsınız. Biz burada, film ve bilim olmak üzere ilk bakışta farklı gibi gözüken iki dünya arasında bir köprü yarattık.”
|
|||